इंग्रजांनाही आकर्षित करणारी झाडीपट्टी रंगभूमी!
बॉलिवूड, टॉलिवूड, हॉलिवूड या फिल्म इंडस्ट्री आपल्याला माहित आहेतच… पण तुम्हाला माहित आहे का आपल्या महाराष्ट्रात झॉलिवूड इंडस्ट्री आहे आणि तिला तब्बल १५० वर्षांचा इतिहास आहे… चकित झालात? पण हो… महाराष्ट्रातील चंद्रपूर, भंडारा, गोंदीया आणि गडचिरोली या ४ जिल्ह्यांमधील नाट्यसृष्टीलाला झाडीपट्टी रंगभूमी म्हटलं जातं… वर्षाला जवळपास ७० कोटींची उलाढाल करणाऱी या झाडीपट्टी रंगभूमी एकेकाळी इंग्रजांनाही आकर्षित करणारी होती… चला तर जाणून घेऊयात या झाडीपट्टी रंगभूमीबद्दल…
तर, झाडीपट्टी रंगभूमीत जवळपास ५० ते ५५ नाट्यकंपन्या असून त्या दिवाळी ते रंगमंचमी या काळात ३ हजारांपेक्षा जास्त नाट्यप्रयोग सादर करतात… आता तुम्हाला प्रश्न पडला असेल की या झाडीपट्टी रंगभूमीवर कोणत्या प्रकारची नाटकं सादर होतात? विदर्भातील बोलीभाषा असलेल्या झाडीबोलीत ही नाटकं सादर होतात.. या नाटकांचे विषय सामाजिक, ऐतिहासिक, लोककथा, पौराणिक कथावर आधारित असतात… विशेष म्हणजे जवळपास १८८० मध्ये सांगलीकरांच्या नाटकाच्या प्रभावातून या रंगभूमीचा पाया रचला गेल्याचं सांगितलं जातं…
रात्री १० वाजल्यापासून ते पहाटेपर्यंत चालणारी नाटकं म्हणजे झाडीपट्टी रंगभूमी… अगदी ब्रिटीशकालिन भारताच्या इंग्रज सत्ताधाऱ्यांनाही या रंगभूमीने वेड लावलं होतं… इंग्रजांना मराठी भाषा समजत नसल्यामुळे translators ची १०० वर्षांपूर्वी मदत घेऊन मराठी नाटकं हिंदी आणि इंग्रजी भाषेत ट्रान्सलेट करुन सादर केली जात होती… काही अभ्यासकांच्या माहितीनुसार ६ महिन्यांच्या काळात ४०-५० हजार लोकांना रोजगार उपलब्ध करुन देणारी ही झॉलिवूड इंडस्ट्री ७० कोटींची उलाढाल करते… शिवाय, समाज प्रबोधन करणं इतकंच या नाटकांचं उद्देश नसून झाडीपट्टीचे प्रयोग पाहण्यासाठी लांबलाबच्या गावातील लोकं येत असत आणि त्यामुळे ज्या गावात नाटकाचा प्रयोग सुरु असे तिथल्या लग्न न झालेल्या मुला-मुलींची लग्न जुळवण्यासाठी देखील हे प्रयोग महत्वाचे मानले जात होते…
जरा आणखी इंटरेस्टिंग माहिती सांगायची झाली तर, झाडीपट्टी रंगभूमीची खरीखुरी, अस्सल आणि इथल्या मातीतल्या कणाकणात रुजलेली लोककला म्हणजे दंडार. पौराणिक, धार्मिक, ऐतिहासिक घटनांतील प्रसंग गीत आणि नृत्याच्या रूपातून सादर करण्यालाच दंडार म्हणतात. दंडारसह तमाशा, गोंधळ, खडीगंमत, राधा ही झाडीपट्टी रंगभूमीवरील पारंपरिक लोककलेची विविध रूपं. पुढे या पारंपारिक संस्कृतीतही modernization आल्यामुळे दंडार या नाट्य कलाकृतीची लोकप्रियता कमी होत गेली आणि रात्री सादर होणाऱ्या दंडारची जागा नाटकाने घेतली.
================================
हे देखील वाचा : V Shantaram यांच्या अजरामर ‘पिंजरा’ चित्रपटाच्या पडद्यामागची गोष्ट!
================================
सध्या प्रेक्षक मराठी-हिंदी-साऊथ किंवा इंग्लीश चित्रपटांच्यासोबतच नाटकही तितक्याच हिरीहिरीने पाहताना दिसतात… मराठी नाट्यप्रयोग तर हाऊसफउल्ल होतातच… अशातच ज्या झाडीपट्टी रंगभूमीला १५० वर्षांचा इतिहास आहे ती आजच्या या आधुनिक जगात आपलं अढळ स्थान निर्माण करन आहे हे कौतुकास्पदच आहे… तुमच्यापैकी कुणी झाडीपट्टीचे प्रयोग पाहिले असतील तर तुमचे अनुभव आम्हाला नक्की कळला…
Get Latest Marathi Entertainment update | Movies Reviews in Marathi | Celebrities Update in Marathi